Waarderend veranderen

Waarderend veranderen

Appreciative Inquiry in de dagelijkse praktijk van managers

Saskia Tjepkema, Luc Verheijen, Joeri Kabalt | Boom uitgevers Amsterdam

Organisatie- en teamontwikkeling zijn bijna vanzelfsprekende onderdelen geworden van het werk van een leidinggevende. Daarbij kun je denken aan organisatiebrede, programmatische veranderingen met een duidelijk begin en eindpunt, waarbij je als manager gevraagd wordt een actieve rol te vervullen, bijvoorbeeld als ‘implementatieverantwoordelijke’ of ‘pionier’. Misschien nog interessanter zijn de ontwikkelingen die je vanuit je eigen visie wilt aanzwengelen. Die je misschien niet als een programma neerzet, maar die je al doende in de praktijk van elke dag probeert invulling te geven.

 

Waarderen wat er is

Appreciative Inquiry (AI), oftewel waarderend-onderzoekend veranderen, is een manier van werken die de laatste jaren ook in Nederland en Vlaanderen steeds meer voet aan de grond krijgt. Het is een perspectief, een manier van kijken of zelfs een manier van zijn - van in je werk staan, die de aandacht richt op het waarderen van wat er is, op de kansen en de energie. Die eerder uitgaat van ontwikkeling dan van verandering. En van vertrouwen op vermogen en talent.

 

Onderzoeken, experimenteren en spelen

In plaats van implementeren gaat het over continu onderzoeken, experimenteren, spelen met nieuwe ideeën. Het benadert verandering ook als een relationeel proces: iets wat je samen doet. Door het bouwen aan krachtige samenwerkingsrelaties, actieve betrokkenheid en het aangaan van de dialoog - intern en extern. Deze visie en aanpak stellen managers in staat met medewerkers (en zelfs met klanten of andere externe partijen) leiding te geven aan grotere en kleinere verandervragen op de werkvloer.

 

Onderliggende principes

Het eerste deel heeft een meer beschouwend karakter dan de andere delen en fungeert als basis voor de rest van het boek. Na de introductie, in hoofdstuk 2, schetsen de auteurs hun visie op Appreciative Inquiry. Hoofdstuk 3 zoomt verder in op de onderliggende principes en belangrijkste mechanismes van Appreciative Inquiry. Hoe kom je tot een aantrekkelijke richting of beeld als startpunt voor de verandering? Hoe orkestreer je een verandering op een manier die jouw medewerkers ruimte geeft? Wie betrek je als medeonderzoeker of vormgever bij de verandering? Maar ook: welke rol geef je negatieve emoties zoals weerstand of angst?

 

Het goede gesprek

Het vierde hoofdstuk draait om ‘het goede gesprek’ als één van de belangrijkste ingrediënten van Appreciative Inquiry. Een gesprek waarin nieuwe ideeën bovenkomen en waarin energie voor actie ontstaat. Hoe herken je dergelijke gesprekken? Hoe breng je als leidinggevende het goede gesprek op gang? Hoe kun je daarbij de kracht van (generatieve) vragen en verhalen gebruiken? En hoe zorg je dat praten leidt tot doen?

 

Concrete vormen en methoden

Het vijfde hoofdstuk is praktischer van aard. Welke concrete vormen of methoden kun je gebruiken om met Appreciative Inquiry aan de slag te gaan? Hoe breng je mensen met elkaar in gesprek over wat al goed werkt en wat energie geeft in jouw team of organisatie? Hoe gebruik je het verleden als springplank voor vernieuwing? Hoe verbeeld je de gewenste toekomst of veranderrichting? Hoe verleid je mensen om met eigen experimenten aan de slag te gaan in het werk?

 

Kijken, aanmoedigen en ruimte geven

Hoofdstuk 6 richt zich nog iets explicieter op wat dit van jou vraagt als leidinggevende. Hoe kun je op een andere manier kijken naar de potentie van mensen en groepen? Hoe kun je mensen aanmoedigen om via kleine stappen vooruitgang te boeken? Hoe geef je genoeg ruimte aan de ander terwijl je tegelijk blijft koersen op de grote beweging die jij als leidinggevende voor ogen hebt? En hoe richt je je aandacht?

 

Epiloog

Het boek sluit af met een epiloog, geschreven door prof. dr. René Bouwen, hoogleraar aan de Katholieke Universiteit Leuven en pionier op het terrein van Appreciative Inquiry. Hij plaatst het waarderend-onderzoekend werken in een breder kader.

 

Voor wie?

Waarderend veranderen is bedoeld voor leidinggevenden die de ambitie hebben om iets aan te pakken. Om het anders te doen, een beweging in gang te zetten en/of van hun team of organisatie een nog fijnere werkplek te maken waar je tot bijzondere resultaten kunt komen. Die ontwikkelprocessen zijn misschien niet altijd zo strak te plannen of te controleren, maar het is wel degelijk mogelijk om ze bewust te initiëren, te begeleiden en te stimuleren vanuit jouw rol.

Saskia Tjepkema

Saskia Tjepkema is verbonden aan Kessels & Smit, The Learning Company, een adviesbureau op het gebied van leren, ontwikkelen en organisatieverandering. Zij ondersteunt teams en organisaties met ontwikkelvragen. Appreciative Inquiry is daarbij voor hen een belangrijke inspiratiebron.

 

Een favoriete bezigheid en bron van inspiratie van Saskia is het werken met vakgenoten, samen pionieren en zoeken. Daarnaast de verhalen en gesprekken met mensen die in samenwerking iets bijzonders neerzetten wat maatschappelijke impact heeft; mensen die werken vanuit een sterke innerlijke drive en enthousiasme, die gewoon 'beginnen'en gaandeweg creatieve oplossingen verzinnen om steeds weer een stap verder te komen. Ook komt zij graag in Rotterdam bij initiatieven als het Verhalenhuis of de Rotterdamse Munt: sociaal ondernemers die van 'niets' 'iets' maken dat waarde heeft voor mensen in hun omgeving. Ook werkt Saskia graag met schoolleiders, ambtenaren en professionals die in hun organisatie echt iets willen vernieuwen of neerzetten. Die energie en mentaliteit werken aanstekelijk vindt Saskia.

 

Boekentip van Joeri Kabalt

  • The art of possibility van Benjamin en Rosamund Zander. Het inspireert om echt te denken in termen van mogelijkheden en samen te zoeken naar ruimte - juist in situaties waarin het ook lastig is, waar denken in termen van schaarste of belemmeringen op de loer ligt of prestatiedruk verlamt. Het boek staat vol met mooie verhalen en inzichten over hoe je anders kan kijken daarmee weer energie en mogelijkheden ontdekt.
Luc Verheijen

Luc Verheijen is verbonden aan Kessels & Smit, The Learning Company, een adviesbureau op het gebied van leren, ontwikkelen en organisatieverandering. Hij werkt er graag vanuit verschillende rollen, die elk een eigen dynamiek en energie hebben.

 

  • Ondernemer, hierbij gaat het met name over de verbinding met andere initiatieven nemen die van waarde zijn.
  • Adviseur, waarbij Luc werkt rond organisatie- en innovatievraagstukken in heel diverse contexten. Appreciative Inquiry biedt daarbij een perspectief om telkens te kijken wie relevante actoren zijn, en ho e je hen kan ondersteunen in het creëren van krachtige onderlinge verbindingen.
  • Auteur, schrijven is een manier om het eigen leren vorm te geven, en tevens een kans om bij te dragen aan ontwikkelingen in het vakgebied.

 

Boekentip van Luc Verheijen

  • Yes to the mess - Surprising leadership lessons from jazz, Frank Barrett

 

Verder haalt Luc zijn inspiratie uit de samenwerking met allerlei verschillende inspirerende mensen, waaronder zijn collega's bij Kessels & Smit, klanten, collega's in het internationale netwerk van Appreciative Inquiry, mensen van het Toas Institute, etc. Deze samenwerking, uitwisseling van inspiratie en het delen van bezieling geeft Luc regelmatig het gevoel een zondagskind te zijn.

Joeri Kabalt

Joeri Kabalt is verbonden aan Kessels & Smit, The Learning Company. Haar plezier zit hem in het ontwerpen en begeleiden van ongewone leer- en veranderinterventies in organisaties. Naast ruimte maken voor reflectie, het goede gesprek met elkaar voeren is Joeri ook vooral van het doen. Zij ondersteunt mensen om met eigen acties en experimenten aan de slag te gaan om al doende te leren en veranderen. Joeri is regelmatig gastdocent rondom het thema Appreciative Inquiry en schrijft hier ook graag over. Daarnaast doet zij een promotieonderzoek in organisatieverandering aan de Ashridge Business School in Londen.

 

Joeri gaat graag naar de Spaanse Pyreneeën om inspiratie op te doen in de natuur. Daarnaast haalt zij veel inspiratie uit muziek, kunst en filosofie.

 

Boekentips van Joeri Kabalt

  • Telling the story: the heart and soul of successful leadership, Geoff Mead
  • Living life as inquiry: first person action research, Judi Marshall
  • Yes to the mess: surprising leadership lessons from jazz, Frank Barrett
Saskia Tjepkema Luc Verheijen Joeri Kabalt