Alle blogposts

Danielle Braun - Patronen: reizen en grenzen

Patronen. Ze zijn er altijd en overal. Landen en volkeren hebben eigen patronen, ingebed in oeroud geloof, volkscultuur, ritueel, waardesystemen. Organisaties hebben patronen, samenhangend met hun ontstaansgeschiedenis, product of dienst, oprichtingsverhaal. Families hebben patronen, doorgegeven van generatie op generatie. Elk individu heeft een patroon, een samenhangend persoonlijk systeem van overtuigingen en gedrag, gevormd door een mix van biologische aanleg, levensgeschiedenis, context en eigen keuzes. Je kunt ze allerlei namen geven: systeem, cultuur, patroon, organisatie-DNA en ze uiten zich in verschillende vormen: gebouwen, gedrag, vergaderstructuren, gesprekken, leiderschap. Soms worden de patronen letterlijk als zodanig benoemd: ‘We moeten hier wel grenzen blijven stellen.’ Dikwijls zijn ze ook meer symbolisch en zie je een patroon terug in kunst of een rituele handeling, zoals het op slot doen van een deur terwijl dat niet echt nodig is.

Reizen en grenzen

Een groot asielzoekerscentrum in de polder. Ik kom binnen bij de slagboom, meld me bij de beveiliging. De stoere, maar beleefde jongeman zoekt zorgvuldig uit wie ik ben en wat ik kom doen. Ik loop verder en word hartelijk ontvangen door de directeur. Eerst koffie in de kantine. Daar zitten een aantal medewerkers. Sommigen ken ik van heel lang geleden; ooit werkte ik namelijk zelf als directeur in dit opvangcentrum. Het is een hartelijk weerzien. De gesprekken gaan over ‘waar heb je gewerkt, in welke centra, waar zit je nu en waar ga je hierna naartoe’. Medewerkers in de asielopvang ‘verhuizen’ veel. Centra wijzigen continu qua bezetting, worden geopend en weer gesloten door de wisselende instroom van aantallen asielzoekers. Medewerkers zijn flexibel. Het voelt als de gesprekken die ik voer met backpackers op mijn wereldreizen: ‘waar kom je vandaan, hoe is het hier, wat is er te doen, waar ga je hierna naartoe.’

Er komt een asielzoeker binnen die schoonmaakt en het koffiezetapparaat controleert. Hij wordt aardig gedag gezegd en er wordt wat heen en weer gekletst, maar het gesprek met mijn oud-collega’s stokt even. Als hij klaar is, gaat het weer verder. Er zijn hier duidelijk twee soorten medewerkers: bewoners en de betaalde opvangkrachten. Ik krijg alle ins en outs te horen over het centrum. Mijn oude opvanghart gaat kloppen. Maar daar kom ik niet voor. Ik doe een dag ‘veldwerk’ en probeer met nieuwe ogen mijn omgeving waar te nemen. Ik krijg een rondleiding. Een medewerker activiteitenbegeleiding vertelt trots dat er een nieuw fitnesshonk is. We lopen erheen. Als we binnen staan, valt me op dat hij direct de deur aan de binnenkant op slot draait, zodat na ons niemand naar binnen kan. Ik vraag waarom hij dat doet. ‘Het fitnesshonk is nu niet open’, is het pragmatische antwoord. We lopen verder naar de bewonersbalie. Het kloppend hart van het centrum. We gaan eerst door drie goed afgesloten deuren. De balies staan op een verhoging, je kunt er maar net overheen kijken. Er is duidelijk aan beveiliging gedacht. Hier springt een boze bewoner niet even overheen. Het is druk. Ik observeer geboeid. Een mengeling van heel adequaat handelen door medewerkers en ook lichte chaos. Wachtende mensen die iets willen weten over hun kamerinventaris, zakgelduitkering, nieuws vanuit Justitie, woonruimte, opleiding, buskaarten. Gelach, elkaar helpen met taalproblemen en ook frustratie en boosheid, dikwijls veroorzaakt door de afhankelijke positie waarin je als asielzoeker nu eenmaal verkeert.

Ik spreek met de directeur. Al snel gaat het over waar het altijd over gaat in deze organisatie: grenzen. Over ethische grenzen: als een homo uit een kamer wordt weggetreiterd door andere bewoners, verplaats je hem dan of treed je heel hard op tegen discriminatie en verplaats je juist de pestende bewoners? Over veiligheid: wanneer vraag je een beveiliger bij het gesprek met een boze bewoner? Over beleid dat nooit vaststaat, maar continu wisselt als er weer een nieuwe directeur komt. Over de fluctuaties en de afhankelijkheid van politieke keuzes en de publieke opinie over migratiebeleid.

Het patroon van deze opvangorganisatie? Het gaat hier over reizen en grenzen. Wie mag hier naar binnen, wie niet? De momenten die wat vreemd of licht ongemakkelijk voelen deze dag kun je allemaal daaraan relateren. Grenzen tussen ‘gewone medewerkers’ en ‘bewoners’ maken het soms ongemakkelijk wie je wel en niet op de kerstborrel uitnodigt. Continu in de weer met een grote sleutelbos omdat ruimtes ‘begrensd en gesloten’ moeten worden. Reizende medewerkers, locaties die open en dicht gaan, nooit echt helemaal aarden, altijd onderweg. Afhankelijkheid van politieke veranderingen. Het gaat altijd over in en uitsluiten, over grenzen en wie waar bij hoort en wie niet.

Zou je in deze organisatie iets willen veranderen, het beleid standvastiger maken bijvoorbeeld, dan zul je dat moeten doen ondanks, dankzij of met gebruikmaking van het voortdurende gesprek over grenzen en reizen. Maak je hier een ‘werkgroep organisatieverandering’, dan zul je die zo moeten inrichten dat er steeds mensen kunnen vertrekken en er nieuwe mensen instromen. Je zult er rekening mee moeten houden dat je niet zomaar aan de slag kunt, maar dat er eerst lang gesproken zal worden over wie wel en niet mee mag doen. Jij als buitenstaander zult wellicht eerst veel moeite moeten doen om ‘binnen te komen’; de deur zal niet zo snel opengaan en je zult nogal wat ‘bewijs’ moeten leveren voor je vertrouwenwekkend bent. Je zult moeten denken en werken vanuit de metafoor van reizigers die een grens over willen steken en grensbewakers die de grens juist willen bewaken.

Patronen … je leert ze het beste herkennen en duiden door ze heel vaak waar te nemen. Wil je meer weten over het wat patronen eigenlijk zijn? Over hoe je ze kunt herkennen, hoe je ze systematisch onderzoekt, hoe belangrijk het is om jezelf daarbij goed te kennen, en hoe je patronen in beweging krijgt, consolideert en verstevigt? Lees dan verder in het boek Patronen.

Danielle Braun, antropoloog, Soest, april 2021

 

 

 


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit bericht.
  • Datum 31-3-2021