3-2-2016

Checklist Zelfzorg

Aan de hand van onderstaande checklist kun je kijken naar jouw functioneren in het werk en krijg je eenvoudig in beeld op welke thema’s extra zelfzorg nodig is. Deze checklist is in eerste instantie ontwikkeld in het kader van een opleiding Rouw- en Verlieskunde door Marian Borg, Emilie Ceulemans, Marije de Jong, Martje Lamers en Amber Titulaer-Peijnenburg (Borg et al., 2013). Voor Take Care! is de lijst iets aangepast door Amber Titulaer.

Het Excelbestand kan worden gedownload de tab 'Downloads'. Niet-abonnees kunnen het bestand downloaden via deze link (bestand opent in Excel).

Zelfzorg van de hulpverlener

Als je wilt weten hoe het met jouw zelfzorg gesteld is, vul dan de volgende vragenlijst in. Je zelfzorg wordt in kaart gebracht, en meteen wordt aangegeven op welke terreinen je aan de slag kunt om beter voor jezelf te zorgen.

Naam:

Datum:

Invulinstructie

Lees de onderstaande stellingen, en scoor van 1 tot 5 in hoeverre de stelling op jou van toepassing is.

 

1

niet van toepassing

 

2

niet waar

 

3

een beetje waar

 

4

redelijk waar

 

5

helemaal waar

Scores

Voeding

Ontwikkel een vriendelijke, liefdevolle houding ten opzichte van jezelf

 

Ik let op mijn innerlijke ervaringen: luister naar mijn gedachten, opvattingen, principes en gevoelens.

 

Ik geef mezelf complimenten.

 

Ik denk in termen in ‘ik wil’ of ‘ik kan’ in plaats van ‘ik moet’.

 

Ik relativeer mijn fouten.

 

Ik ken mijn automatische negatieve gedachte en zeg daar ‘nee’ tegen.

 

Ik kan schuldgevoel over dingen die fout zijn gegaan in de begeleiding met een cliënt loslaten.

 

Ik kan mijn werk loslaten; neem het niet mee naar huis.

Een bevredigende levensstijl

 

Ik eet regelmatig (ontbijt, lunch, diner) en gezond.

 

Ik dans, sport, zing of doe een andere fysieke activiteit in mijn vrije tijd.

 

Ik maak dagtochten of neem kleinere vakanties.

 

Ik doe in mijn vrije tijd dingen die niet nuttig zijn maar wel leuk.

 

Ik heb voldoende nachtrust.

 

Ik ervaar een evenwicht tussen werk, gezin, spel en rust.

Zelfinzicht, algemeen

 

Ik neem de tijd voor bijscholing, intervisie, vakliteratuur.

 

Ik heb geen oordeel of mening over de levensstijl, -houding en overtuigingen van de cliënt.

Zelfinzicht in de manier waarop je omgaat met een ingrijpende gebeurtenis

 

Ik heb voldoende inzicht in mijn eigen verlieservaringen en ken de invloed ervan.

 

Bij een ingrijpende gebeurtenis ben ik zowel bezig met de toekomst als met het verwerkingsproces.

 

Mijn problemen uit het verleden spelen geen rol in de begeleiding.

Zelfinzicht in overdracht en tegenoverdracht

 

Ik projecteer gevoelens of gedachten van mensen uit mijn verleden niet op de cliënt.

 

Ik raak niet geëmotioneerd (boosheid, verdriet, lamlendigheid) in het bijzijn van de cliënt.

 

Ik denk neutraal in de begeleiding van cliënten.

 

Ik houd gepaste afstand in de begeleiding van cliënten.

 

Ik ervaar gepaste nabijheid in de begeleiding van cliënten.

 

Ik voel me niet te veel en niet te weinig betrokken bij de cliënt.

 

In mijn communicatie praat ik in de ik-vorm: ik denk, het komt op mij over, enz.

 

Mijn verleden heb ik verwerkt.

Zelfinzicht in schadelijke gedragspatronen

 

Ik ken mijn ‘blinde vlekken’.

 

Ik ben niet geneigd om mensen altijd te willen ‘helpen’.

 

De autonomie van de cliënt staat centraal.

 

Ik wil mensen begeleiden en niet ‘redden’.

 

Ik accepteer het als cliënten mijn adviezen of hulp niet opvolgen of aannemen.

 

Ik vind cliënten niet zielig.

 

Ik neem gepaste afstand in de cliënt-begeleiderrelatie.

 

Als het me te veel wordt, dan herken ik dat en accepteer ik dat.

 

Ik bagatelliseer problemen niet.

Scores

Steun

Steunnetwerk

 

Ik spendeer tijd met anderen van wie ik het gezelschap leuk vind.

 

Ik heb ten minste één persoon bij wie ik mijn verhaal kwijt kan, mijn kwetsbaarheid kan laten zien.

 

De mensen die mij steunen, zijn gemakkelijk te bereiken.

 

Ik heb mensen om mij heen die mij warmte en genegenheid geven.

Steunopvattingen

 

Ik deel mijn verhaal met anderen.

 

Ik vraag de steun die ik nodig heb.

 

Ik zoek situaties, mensen op waarmee ik kan lachen.

 

Ik neem voldoende tijd om te praten met collega’s.

 

Anderen begrijpen mijn gevoelens, gedachten en werksituaties.

Steun door rituelen

 

Ik heb steun aan rituelen.

Scores

Bescherming

Afweermechanisme

 

Ik voel me veilig.

 

Ik vertrouw mensen om mij heen.

 

Ik vertrouw op mezelf.

 

Ik kan me goed afsluiten.

 

Ik vraag om bescherming als ik me bedreigd voel.

 

Ik verminder stress in mijn leven.

 

Ik voel mezelf nooit slachtoffer tijdens een gesprek.

 

Ik kom ‘to the point’ in een gesprek.

 

Ik rationaliseer situaties niet.

 

Ik ben niet cynisch.

 

Ik kom niet afstandelijk over.

 

Ik hanteer mijn emoties zodat de cliënt er geen last van heeft.

Scores

Begrenzing

Evalueren van de behandeling, handeling of beslissing en de professionele grens

 

Ik stel grenzen ten aanzien van de cliënten.

 

Ik stel grenzen ten aanzien van collega’s.

 

Ik neem de tijd om taken af te maken.

 

Ik neem pauze gedurende de werkdag.

 

Ik breng mijn caseload zo in balans dat geen dag of gedeelte van de dag me te veel is.

 

Ik zeg af en toe nee tegen extra verantwoordelijkheden.

 

Ik evalueer elke behandeling, handeling of beslissing door te kijken naar de volgende punten:

 

• het moet voordeel opleveren;

 

• het mag geen schade aanrichten;

 

• het moet de autonomie van de cliënt voeden;

 

• ik ben trouw aan de gemaakte afspraken en doelen.

De risico’s van te ‘dikke’ of te ‘dunne’ grenzen

 

Ik ben niet te familiair tegen mijn cliënten.

 

Mijn cliënten zijn niet mijn vrienden.

 

Ik betrek cliënten niet in mijn privéleven.

 

Ik weet wanneer ik lichamelijk toenadering kan zoeken (aanraken).

 

Ik heb een balans gevonden tussen oplossingsgericht en cliëntgericht werken.

 

Ik wacht met het stellen van een diagnose totdat ik alle relevante informatie heb ontvangen.

 

Ik weet emoties van de cliënt in de hand te houden.

 

Hulpverlener

jouw score

max. score

Voeding

 

175

Steun

 

50

Bescherming

 

60

Begrenzing

 

85

Score

 

370

Toelichting

De checklist Zelfzorg is gebaseerd op de theorie van Al Pesso (Maes, 2007).

Hij onderscheidt vijf basisbehoeften:

  1. Voeding. Het gaat hierbij om lichamelijke, geestelijke en emotionele voeding. Is er te weinig positieve waardering, beweging, vrijetijdsbesteding en zelfontwikkeling, dan heeft dat invloed op de kwaliteit van hulpverlening.
  2. Steun. Dit is de daadwerkelijke of emotionele steun en hulp die je krijgt van collega’s of mensen in je privéleven. Je voelt dan dat anderen naast je staan en je indien nodig troosten. Deze steun geeft een emotionele bodem; grond onder de voeten.
  3. Begrenzing. Zowel lichamelijk als geestelijk beschermd worden tegen schadelijke invloeden van buitenaf.
  4. Bescherming. Je beschermt jezelf door grenzen aan te geven. Dit zijn grenzen om jouw energie te kunnen kanaliseren, je eigen identiteit af te bakenen, je kracht te kunnen hanteren en de emoties van anderen op een passende afstand te kunnen houden.
  5. Plaats. Als mens heb je behoefte aan jouw plek. De ruimte om jezelf te mogen zijn binnen je werk, jouw sociale omgeving of de werkorganisatie.

Bij de toepassing van de theorie van Al Pesso op zelfzorg is het volgende uitgangspunt gehanteerd: wanneer mensen in hun jeugd tekort zijn gekomen in hun basisbehoeften, zullen zij dit in hun latere leven gaan compenseren. Dat geldt ook voor professioneel begeleiders; zij kunnen voor dit tekort onbewust ook in hun werk gaan compenseren. Zelfzorg bestaat er dan ook voor een deel uit het erkennen en gezond vervullen van je eigen behoeften. Dit houdt onder andere in dat je als professioneel begeleider zelf ook anderen nodig hebt en tijdig om hulp en steun vraagt.

Naast de checklist Zelfzorg op individueel niveau, zijn er ook twee lijsten voor het niveau van het team en van de organisatie.

 

Log in om een recensie te schrijven

Er zijn nog geen recensies geplaatst

Gerelateerde onderwerpen